पुणे: प्रख्यात खगोलशास्त्रज्ञ आणि विज्ञान लेखक प्राध्यापक जयंत विष्णू नारळीकर यांचे आज पुण्यातील त्यांच्या निवासस्थानी निधन झाले. ते ८६ वर्षांचे होते. त्यांच्या निधनाने संपूर्ण वैज्ञानिक समुदाय आणि साहित्यिक जगात शोककळा पसरली आहे. प्राध्यापक नारळीकर हे केवळ एक उत्कृष्ट शास्त्रज्ञ नव्हते तर एक लोकप्रिय विज्ञान लेखक आणि शिक्षणतज्ज्ञ देखील होते.
२०२१ मध्ये नाशिक येथे झालेल्या अखिल भारतीय साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष असलेले नारळीकर यांनी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खगोलशास्त्रात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. केंब्रिज विद्यापीठातून भारतात परतल्यानंतर, त्यांनी पुण्यात प्रतिष्ठित ‘आययूसीए’ (आर्यभट्ट रिसर्च इन्स्टिट्यूट ऑफ ऑब्झर्व्हेशनल सायन्सेस) ची स्थापना केली, जी खगोलशास्त्र आणि खगोल भौतिकशास्त्र क्षेत्रातील एक प्रमुख संस्था आहे.
जयंत नारळीकर यांचा जन्म एका प्रतिष्ठित कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील, रँग्लर विष्णू वासुदेव नारळीकर, एक प्रसिद्ध गणितज्ञ आणि बनारस हिंदू विद्यापीठाच्या (BHU) गणित विभागाचे प्रमुख होते. त्यांची आई सुमती विष्णू नारळीकर या संस्कृत विद्वान होत्या.
नारळीकर यांनी त्यांचे सुरुवातीचे शिक्षण वाराणसी येथे घेतले आणि नंतर केंब्रिज विद्यापीठातून उच्च शिक्षण घेतले, जिथे त्यांनी पीएचडी मिळवली. त्याच्या वडिलांप्रमाणेच, त्यानेही प्रतिष्ठित रँग्लर पदवी मिळवली आणि खगोलशास्त्रात टायसन पदक जिंकले. त्यांनी मुंबईतील टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च (TIFR) च्या खगोलशास्त्र विभागाचे प्रमुख आणि पुण्यातील ‘AUCA’ चे संचालक म्हणून महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळल्या.विज्ञान सामान्य लोकांपर्यंत पोहोचवण्यात नारळीकरांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांनी मराठीत अनेक विज्ञानकथा लिहिल्या, ज्यामुळे मुलांमध्ये विज्ञानाची आवड निर्माण झाली. त्यांची पुस्तके केवळ मनोरंजक नव्हती तर विज्ञानाच्या गुंतागुंतीच्या संकल्पना सोप्या भाषेत समजावून सांगण्यातही यशस्वी होती.
Leave a Reply