ज्येष्ठ पर्यावरणतज्ज्ञ, पारिस्थितिकीविद् आणि विचारवंत डॉ. माधव गाडगीळ यांचे मंगळवारी रात्री पुण्यात निधन झाले. ते ८३ वर्षांचे होते. अल्प आजाराने त्रस्त असलेल्या गाडगीळ यांनी पुण्यातील एका खासगी रुग्णालयात अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनाने देशाने पर्यावरण संवर्धनाच्या क्षेत्रातील एक अत्यंत प्रभावी आणि मार्गदर्शक व्यक्तिमत्त्व गमावले आहे.
डॉ. माधव गाडगीळ यांनी अनेक दशकांपर्यंत पर्यावरण, जैवविविधता आणि शाश्वत विकासासाठी संशोधन आणि सामाजिक कार्य केले. सरकारी योजना, मोठे विकास प्रकल्प आणि धोरणांचा पर्यावरणावर होणारा परिणाम यांचा त्यांनी सखोल अभ्यास केला. विकास आणि पर्यावरण यांच्यातील समतोल साधण्यावर त्यांचा नेहमीच भर राहिला. त्यांनी मांडलेले विचार अनेकदा वादग्रस्त ठरले, मात्र ते वैज्ञानिक आधारावर आणि पर्यावरणाच्या दीर्घकालीन हितासाठी होते.
पश्चिम घाटाच्या संवर्धनासाठी स्थापन करण्यात आलेल्या पश्चिम घाट पारिस्थिती तज्ज्ञ समितीचे ते अध्यक्ष होते. या समितीने सादर केलेला अहवाल ‘गाडगीळ अहवाल’ म्हणून ओळखला जातो. या अहवालाने पश्चिम घाटातील संवेदनशील पर्यावरण क्षेत्रांचे संरक्षण, लोकसहभाग आणि स्थानिक समुदायांचा निर्णयप्रक्रियेत सहभाग यावर भर दिला. हा अहवाल देशभरात मोठ्या चर्चेचा विषय ठरला होता.
डॉ. गाडगीळ यांनी भारतीय विज्ञान संस्था (IISc), बेंगळुरू येथे प्राध्यापक म्हणून काम केले. तेथे त्यांनी Center for Ecological Sciences या महत्त्वाच्या संशोधन केंद्राची स्थापना केली. जैवविविधता, परिसंस्था, लोकसहभागी पर्यावरण व्यवस्थापन या विषयांवर त्यांनी शेकडो संशोधन लेख आणि अनेक पुस्तके लिहिली. नीलगिरी बायोस्फिअर रिझर्व्हच्या निर्मितीतही त्यांचा मोलाचा वाटा होता.
त्यांच्या कार्याची आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही दखल घेण्यात आली. २०२४ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांची पर्यावरण संस्था (UNEP) यांनी त्यांना जगातील सर्वोच्च पर्यावरण सन्मानांपैकी एक असलेला ‘चॅम्पियन ऑफ अर्थ’ जीवनगौरव पुरस्कार प्रदान केला होता. हा पुरस्कार त्यांच्या दीर्घकालीन आणि प्रभावी योगदानाची पावती मानला जातो.
डॉ. माधव गाडगीळ यांच्या निधनाने पर्यावरण चळवळ, संशोधन क्षेत्र आणि पर्यावरणस्नेही धोरणांचा आग्रह धरणाऱ्या विचारप्रवाहाला मोठा धक्का बसला आहे. त्यांच्या विचारांचा वारसा पुढील पिढ्यांना पर्यावरण रक्षणासाठी प्रेरणा देत राहील, अशी भावना व्यक्त होत आहे.
Leave a Reply