संगीतामुळे मूड सुधारण्यास आणि तणाव कमी करण्यास मदत होऊ शकते, हे सर्वज्ञात आहे. परंतु, कर्करोगाच्या उपचारामध्ये संगीताचा उपयोग कसा होऊ शकतो, हा महत्त्वाचा प्रश्न टाटा मेमोरियल सेंटर (टीएमसी) ने त्यांच्या नवीन संशोधन केंद्राद्वारे सोडवण्याचा निर्धार केला आहे. हे संशोधन केंद्र रायगड जिल्ह्यातील खोपोली येथे स्थापन केले जाईल आणि कर्करोगाच्या उपचारांमध्ये संगीताची भूमिका तसेच इतर वैकल्पिक उपचार पद्धतींचे वैज्ञानिक मूल्यांकन करेल.
१०० खाटांचे हे रुग्णालय आणि संशोधन केंद्र कर्करोगाच्या उपचारांसंदर्भातील पारंपारिक समजुतींवर संशोधन करेल. “आम्ही कर्करोगाच्या उपचारांमध्ये योगाची भूमिका, आयुर्वेदिक औषधे, वनस्पती अर्क आणि समुद्री शैवाल यांचे प्रभावीपणाचे मूल्यांकन करू,” असे डॉ. पंकज चतुर्वेदी, टीएमसीच्या अॅडव्हान्स्ड सेंटर फॉर ट्रीटमेंट, रिसर्च अँड एज्युकेशन इन कॅन्सर (एसीटीआरईसी) चे संचालक, यांनी सांगितले.
सोशल मीडियावर कर्करोगावरील नैसर्गिक उपचारांचे अनेक उल्लेख दिसून येतात. “आम्ही याचे मूल्यांकन करू की, हे उपचार लोकांसाठी फायदेशीर आहेत की हानिकारक,” डॉ. चतुर्वेदी यांनी सांगितले.
योगासारखेच, संगीताचे कर्करोगाच्या रुग्णांवर सकारात्मक परिणाम होण्याचे अनेक किस्से आहेत. गायक शान यांनी एसीटीआरईसी येथे आयोजित केलेल्या MENCAN उपक्रमाच्या उद्घाटनाच्या वेळी कर्करोगाच्या उपचारांमध्ये संगीताची भूमिका महत्त्वाची असल्याचे सांगितले. खोपोली येथील हे केंद्र कर्करोगाच्या उपचारांमध्ये संगीताच्या भूमिकेचा सखोल अभ्यास करेल. “या प्रकल्पाचे काम सुरू झाले आहे आणि ते पुढील वर्षी पूर्ण होईल,” डॉ. चतुर्वेदी यांनी सांगितले.
संगीताचा वापर एक वैकल्पिक थेरपी म्हणून अनेक दशकांपासून केला जात आहे. ठाणे मानसिक रुग्णालयातील कैद्यांसाठी सरोद वादक विवेक जोशी यांनी सादरीकरणे केली आहेत. एक वर्षापूर्वी जसलोक रुग्णालयाने पार्किन्सन आजाराच्या उपचारासाठी संगीत आणि नृत्य यांचा वापर करून पायलट अभ्यास केला होता.
गुजरात कॅन्सर अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट, अहमदाबाद येथे २०२२ मध्ये केलेल्या अभ्यासानुसार, १०२ कर्करोग रुग्णांमध्ये संगीत थेरपीचे “उल्लेखनीय परिणाम” दिसून आले. संगीत थेरपीमुळे चिंता आणि वेदनांमध्ये घट आणि मूड तसेच प्रेरणामध्ये वाढ झाली, असे परिणाम आढळले.
अमेरिकेतील एका अभ्यासात ७५० रुग्णांवर संगीत थेरपीचे परिणाम तपासले गेले. यामध्ये किमोथेरपी दरम्यान संगीत ऐकण्यामुळे रुग्णांचे मानसिक आरोग्य सुधारले आणि त्रास कमी झाला, असे निष्कर्ष काढण्यात आले. “कर्करोग उपचार केंद्राच्या तणावपूर्ण वातावरणात रुग्णांच्या मानसिक आरोग्याचे व्यवस्थापन करण्यासाठी संगीत थेरपी हा एक कमी जोखमीचा, किफायतशीर आणि प्रभावी मार्ग आहे,” असे २०२३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या अहवालात म्हटले आहे.
संगीताच्या कर्करोगाच्या उपचारांतील महत्त्वाचा शोध एक नवीन संशोधन मार्गदर्शन करू शकतो, ज्यामुळे याचा अधिक वैज्ञानिक आधार मिळू शकतो.
Leave a Reply